Centrum Cyfrowe Projekt: Polska

Ogrodów

Architekci

Parków

Specjalizacje:

  • Ogrodów
  • Architekci
  • Parków

O nas

„Otwarte zabytki” to projekt Centrum Cyfrowego Projekt: Polska.Pragniemy ułatwić obywatelom dostęp do wiedzy o polskich zabytkachi zaangażować do działań na rzecz ich ochrony.Projekt rozpoczął się latem 2012, tzw. Społecznym Czynem Cyfrowym -obywatelską akcją czyszczenia danych pochodzących z RejestruZabytków. Zaprojektowaliśmy na jej potrzeby i udostępniliśmy onlinenarzędzie, dzięki któremu internauci sprawdzali i uzupełnialipodstawowe informacje o zabytkach: nazwę, adres, datę powstania iwspółrzędne GPS. W akcji wzięło udział ponad 7 tysięcy osób.Informacje o zabytkach edytowano ponad 10 tys. razy. Sukces akcjizmotywował nas do rozwijania projektu. Uwzględniliśmy sugestieużytkowników i rozbudowaliśmy narzędzie służące do uzupełnianiadanych o kolejne funkcjonalności (m.in. opis, tagi, fotografie,wydarzenia historyczne) - powstał otwarto-zabytkowy serwisinternetowy. Umożliwia on swobodne edytowanie katalogu orazwykorzystanie aplikacji służących m.in. do monitorowania ialarmowania o stanie zabytków, do tworzenia mapy zabytków orazdodawania nowych obiektów do wspólnego katalogu.Równolegle prowadzimy działania edukacyjne i animacyjne, zachęcamydo angażowania się w cyfrową ochronę zabytków w każdym zakątkuPolski. Zrealizowaliśmy dotychczas projekty adresowane m.in. doPolonii, seniorów, animatorów kultury oraz do bibliotek,współpracujemy z architektami, archiwistami, przewodnikami iwszystkimi, którym leży na sercu los polskich zabytków.Gorąco zachęcamy do wspólnego otwierania zabytków!Czym jest zabytek?Formalnekryteria tego, czy dany obiekt jest zabytkiem dotyczą jegotrzech potencjalnych wartości: naukowej, gdy obiekt ma jakieśwyjątkowe rozwiązania technologiczne (np. Kanał Augustowski),artystycznej - obiekt jest dziełem sztuki (np. cenny barokowypałac), historycznej - obiekt związany jest z ważnymi wydarzeniamilub postaciami historycznymi. Równie ważnym kryterium może być jegowartość społeczna (szczególne znaczenie dla lokalnejspołeczności).Czym jest otwarty zabytek?Otwarty zabytek to taki, który znalazł swoje miejsce w naszymserwisie i został opisany przez internautów w ramach CyfrowegoCzynu Społecznego. Wszystkie treści udostępniamy na licencjiCreative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach. Dziękitemu zdjęcia i informacje na jego temat można swobodniewykorzystywać, kopiować oraz remiksować bez pytania kogokolwiek ozgodę.Jak możesz się włączyć?Zabytki można otwierać na wiele sposobów: siedząc na kanapie iuzupełniając informacje, robiąc im zdjęcia podczas spacerów iwycieczek i dodając je do bazy, organizując wspólne otwieranie(ze znajomymi, uczniami, miłośnikami zabytków). Można teżwykorzystywać aplikacje, które udostępniamy i zachęcać innych dowłączania się do działania.„Otwarte zabytki” – skąd nazwa?„Otwarte” znaczy legalnie dostępne dla wszystkich. Wszystkie efektyprojektu publikowane będą w sieci na licencji Creative CommonsUznanie autorstwa-Na tych samych warunkach, co oznacza, że można znich będzie swobodnie korzystać, modyfikować je, kopiować iudostępniać innym.Projekt zainspirowany został ubiegłoroczną edycją konkursufotograficznego „Wiki lubi zabytki”, organizowanego przezstowarzyszenie Wikimedia Polska, którego Centrum Cyfrowe byłopartnerem. Chcielibyśmy, aby projekt „Otwarte Zabytki” wspierałbudowę obywatelskiego zasobu wiedzy o zabytkach.Crowdsourcing - cyfrowe prace społecznościoweCrowdsourcing jest jednym z nowych modeli współpracy, któreumożliwił internet poprzez zmniejszenie kosztów komunikacji ikoordynowania pracy. Termin ten powstał przez analogię dooutsourcingu, dla opisania działań, w których rozproszoną pracęzleca się dużej grupie internautów. Crowdsourcing nie ma prostegotłumaczenia na polski. Metaforycznie jest opisywany jako działaniew modelu roju lub cyfrowego pospolitego ruszenia. Naszym zdaniemnajbliższy polski termin to prace społecznościowe - podkreśla onrolę sieci społecznościowych, umożliwiających działania w tymmodelu.Jak działa crowdsourcing?Oczywiście nie każda współpraca w Sieci to crowdsourcing.Model ten ma kilka cech szczególnych:zdefiniowany problem lub zadanie daje się łatwo podzielić nawiele mniejszych części i zadańpraca nie jest zlecona konkretnym osobom, lecz publicznieogłoszona w Sieci - umożliwiając zaangażowanie tym osobom, które sązainteresowanezadania, nawet o charakterze eksperckim, mogą być wykonaneprzez nieprofesjonalistów, umożliwiając zaangażowanie szerokiejrzeszy osóbczęsto wykorzystywana jest wiedza lokalna, posiadana przezamatorów będących w miejscach, w które nie dotrą eksperci.Wszystkie te cechy pozwalają uruchomić tak zwaną produkcjęspołeczną - w której ludzie są gotowi pracować bez wynagrodzenia,kierując się własnymi zainteresowaniami, samodzielnie wybierajączadania i dzieląc się wynikami pracy. Drobne, rozproszone działaniaskładają się na koniec w większą całość. Prace społecznościoweudają się dzięki temu, że w internetowym tłumie zawsze znajdziesię ktoś zainteresowany współpracą przy danym projekcie. A kosztdotarcia do tych osób poprzez Sieć jest relatywnie mały.Crowdsourcing nie jest przy tym sposobem na oszczędzanie poprzezzlecenie innym pracy. W wielu wypadkach celem jest dotarcie dorozproszonej wiedzy dostępnej w społeczeństwie. W innych sytuacjachwartością jest angażowanie osób w projekty, którymi mogą się dalejinteresować po zakończeniu prac społecznościowych.Przykłady crowdsourcinguPrace społecznościowe są organizowane w najróżniejszych dziedzinachi często dotyczą ważnych problemów: w ten sposób prowadzi sięposzukiwania galaktyk (projekt Galaxy Zoo), oznacza kratery naMarsie (projekt Clickworkers) orazrobi korektę klasyki digtalizowanej w Projekcie Gutenberg (Distributed Proofreaders). Klasycznymprzykładem crowdsourcingu są doroczne spisy ornitologiczne, wktórych ornitolodzy-amatorzy liczą ptaki w swojej okolicy, bywspólnie stworzyć obraz populacji ptaków w całym kraju. W pewnymsensie tworzenie Wikipedii jest ciągłym procesem pracspołecznościowych - w ramach których wielką encyklopedię pociętona artykuły pisane przez poszczególne osoby. Specyfika Wikipediipolega na tym, że pojedyncze zadanie - napisanie lub redakcjaartykułu - jest stosunkowo trudne i skomplikowane. Z crowdsourcingucoraz częściej korzysta też biznes. Wreszcie powstają projektyartystyczne wykorzystujące prace społecznościowe - takie jak albumz amatorskimi rysunkami kotów.Dlaczego prace społecznościowe są dla nas ważne?W Centrum Cyfrowym wierzymy, że dzięki internetowi można budowaćzaangażowanie - będące jedną z najważniejszych wartościgwarantujących dobre funkcjonowanie społeczeństwa. Wiemyjednocześnie, że nie wystarczy dać ludziom dostęp do internetu, byich angażować. Oraz że wiedza w otwartych modelach rzadko kiedypowstaje sama z siebie. Model prac społecznościowych tometodologia, która pozwala zaplanować otwartą współpracę tak, byjednocześnie zapewnić zaangażowanie użytkowników i wyprodukowaćwspólnie wysokiej jakości wiedzęOtwartość w pracach społecznościowychCrowdsourcing jest najbardziej skuteczny wtedy, gdy efekty wspólnejpracy stają się dobrem wspólnym, swobodnie dostępnym dlawszystkich. W innym wypadku uczestnicy prac nie mogą mieć zaufaniado organizatora, który na koniec mógłby wziąć efekty wspólnej pracyi zamknąć je na własny użytek. Gwarantem otwartości jestzastosowanie tak zwanych wolnych licencji (na przykład licencjiCreative Commons) dla wszystkich treści powstających w ramach pracspołecznościowych. Na tych zasadach działa na przykład Wikipedia.Otwarty katalog zabytkówNasz obywatelski katalog zabytków jest także dobrem wspólnym.Bazujemy na Rejestrze Zabytków, który jako informacja publiczna niejest przedmiotem praw autorskich, nie dotyczy go też ochrona bazdanych - w efekcie mamy swobodę wykorzystania tych danych.Natomiast w odniesieniu do treści dodanych przez uczestnikównaszych prac społecznościowych stosujemy wolne licencjonowanie. Napotrzeby projektu wybraliśmy wolną licencję Creative CommonsUznanie autorstwa-Na tych samych warunkach. Dzięki temu nasz całykatalog - zarówno części pochodzące z rejestru, jak i dodane przezużytkowników - będzie swobodnie dostępny do dalszego wykorzystania,jako dobro wspólne. Dane zgromadzone w katalogu będzie możnapobraćna każdym etapie trwania projektu.
Otwarty kodChcielibyśmy, żeby pomysły programistyczne wykorzystane wnarzędziu, które służy do tworzenia obywatelskiego kataloguzabytków, jak i w późniejszym serwisie o zabytkach, mogły przydaćsię innym. Dlatego kod publikujemy w serwisie GitHub.Dlaczego na razie używamy Google Maps?Przygotowując się do rozpoczęcia akcji Otwarte zabytki,poświęciliśmy sporo czasu na wybranie najlepszego rozwiązaniamapowego. Co jednak w tym kontekście znaczy najlepsze i dlaczegozdecydowaliśmy się na zamknięty system Google Maps? Otwartośćstanowi dla Centrum Cyfrowego jedną z największych wartości światacyfrowego. Naturalnym wyborem zatem był dla nas społecznie tworzonyserwis OpenStreetMap. Od kilku lat współpracujemy zeStowarzyszeniem OSM Polska. Okazuje się jednak, że pokryciepolskiej prowincji na mapach OpenStreetMap jest niewielkie, co wpraktyce oznaczałoby, że osoby angażujące się w czyn społecznyczęstokroć mogłyby natrafić na obszary, na których odnalezieniedanego zabytku byłoby po prostu niemożliwe. Rozpoczęliśmy zatemrozmowy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, by ten udostępnił narzecz akcji swój geoportal. Tutaj okazało się jednak, że NID jest wtrakcie restrukturyzacji swojej infrastruktury technicznej, cochwilowo uniemożliwia obsłużenie tak dużej akcji społecznej, pomimopodjęcia przez NID starań, by Otwarte Zabytki mogły korzystać zoficjalnego geoportalu. Innym problemem jest sytuacja prawnageoportalu i danych kartograficznych w Polsce. Centrum Cyfrowerozpoczyna właśnie prawną analizę tego zagadnienia wychodząc zzałożenia, że mapy (wraz ze zdjęciami lotniczymi) stanowią częśćzasobów publicznych i powinny być udostępnione w sposób otwarty.Niemniej jednak jesteśmy przekonani, że nawet teraz, gdy sytuacjaprawna wydaje się niejasna, wykorzystywanie zasobów powstałych ześrodków publicznych jest krokiem w stronę rozpoczęcia dyskusji naten temat. Ostatecznie zdecydowaliśmy się na serwis mapowy firmyGoogle, wiedząc, że jest on zamknięty i komercyjny. Z jednejstrony, stajemy w obliczu braku realnej możliwości skorzystania znarzędzi otwartych i publicznych. Z drugiej strony, ze wszystkichkomercyjnych serwisów mapowych decydujemy się na ten właśnie,spodziewając się, że prawdopodobnie jest on najbardziej znanywszystkim, którzy w czyn społeczny chcieliby się zaangażować. Wartotutaj zaznaczyć, że w ramach współpracy Centrum Cyfrowego zNarodowym Instytutem Dziedzictwa, wykorzystywany przez „Otwartezabytki” serwis mapowy ma zostać zmieniony na geoportal, jak tylkoNID zakończy prace wokół swojej infrastruktury serwerowej. Do tegoteż czasu Centrum Cyfrowe dysponować będzie dokładną ekspertyząsytuacji prawnej danych kartograficznych w Polsce, co umożliwi namrozpoczęcie działań na rzecz otwarcia ich jako zasobu publicznego.Rejestr zabytków nieruchomychNajbardziej powszechną formą ochrony zabytków jest Rejestrzabytków. Jest to wykaz obiektów uznanych za zabytki na podstawiedecyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Decyzja wydawana jestz urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lubużytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabyteknieruchomy. Do rejestru może być również wpisane otoczenie zabytkuwpisanego do rejestru zabytków, a także jego nazwa geograficzna,historyczna lub tradycyjna. W Dziale Ewidencji i Rejestru ZabytkówNID gromadzone są decyzje o wpisie do rejestru zabytków z terenucałego kraju, do dostarczania których zobligowani są WojewódzcyKonserwatorzy Zabytków. Publikowany na stronach NID wykaz obiektówwpisanych do rejestru zabytków zestawiono na podstawie decyzjiwydawanych przez Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków jeszcze wokresie międzywojennym. Procedury administracyjne związane zwydawaniem decyzji (m.in. możliwość składania odwołań, a także trybskreślania zabytków z rejestru) powodują, że niektóre dokumentywpływają do NID ze znacznym opóźnieniem. Stąd w wykazie mogąwystąpić rozbieżności z zapisami w księgach rejestru, prowadzonychw poszczególnych województwach. Ponadto w spisie ujęto niektóreobiekty już nieistniejące, ponieważ mogą one być usunięte z wykazudopiero po wydaniu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowegoprawomocnej decyzji o skreśleniu zabytku z rejestru. Obiektyfigurują pod adresami, które obowiązywały w momencie dokonywaniawpisu do rejestru od tego czasu zmieniła się w wielu wypadkachprzynależność administracyjna miejscowości, a także zmianie ulegałynazwy miejscowości, ulic lub numery domów. NID stara sięaktualizować te dane na bieżąco, co jest możliwe np. w odniesieniudo nazw lub przynależności administracyjnej miejscowości (w oparciuo dane GUS). Natomiast aktualne nazwy ulic lub numeracja budynkówmogą być wprowadzane tylko po uzyskaniu informacji od WKZ o tychzmianach Instytut nie jest informowany na bieżąco, stąd wopublikowanym wykazie mogą pojawić się nieaktualne dane adresowe.Rejestr zabytków ulega ciągłym zmianom, np. w I kwartale 2009 rokuprzyjęto 114 nowych decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków i 10decyzji o wykreśleniu zabytku lub jego części z rejestru, przyjęto232 decyzje i postanowienia WKZ zmieniające lub wyjaśniające treśćwcześniej wydanych decyzji. Aktualizacja rejestru jest więcczynnością permanentną i dlatego publikowany na stronach NID wykazma charakter roboczy. Choć jest on okresowo uzupełniany, należymieć świadomość, iż nie przedstawia wszystkich danych aktualnych wdniu odwiedzenia strony internetowej NID.